Zondag 5 september 2021
Op zaterdag en op zondagochtend wordt er gepast en gemeten om te kijken of ik alles mee kan krijgen en of het gewicht van de rugzak wel acceptabel is. Elly brengt mij met de auto naar het station in Wychen, waar ik de trein neem naar Den Bosch en vervolgens naar Eindhoven.
Rond 7.15 uur worden we wakker, nog vóórdat de wekker gaat. Het is warm in de slaapkamer. We rommelen wat aan tot we tegen 8 uur aan het ontbijt zitten in de woonkamer. De hele tafel staat vol met zoetigheden, maar daar bovenop krijgen we ook nog een soort Engels ontbijt: worstjes, spek en gebakken eieren. We rekenen af en ontvangen een stempel voor onze credenziale, de pelgrimspas, bedoeld voor de Via degli Dei, nog vóórdat we één stap gezet hebben.
Totaal: 1547 km
Dinsdag 7 september: Prati di Mugnano (Sasso Marconi) – Monzuno
Een lange nacht gehad, maar matig geslapen, waarschijnlijk door teveel indrukken en teveel fysieke inspanningen. Het ontbijt staat buiten al voor ons klaar op de tafel. Opnieuw is het een mooie, zonnige dag. Vol goede moed gaan we op pad. Het wordt gelijk vanaf de start klimmen, maar het pad is goed begaanbaar. Hoe hoger we komen, hoe mooier het uitzicht. Tussen de bomen door zien we af en toe achterom kijkend de markante groene koepel van de San Luca in Bologna. Maar niet voor lang meer. Onderweg is er af en toe een waterkraan, want je zweet wat af tijdens het klimmen en dalen.
We vervolgen onze weg, dat wil in ons geval zeggen opnieuw klimmen. We wandelen langs het Centro Tutela Fauna, een opvangcentrum voor exotische dieren, maar we zien ze niet. Alleen een paard wordt geaaid. Bij een afslag van het pad ontmoeten we enkele Italiaanse meisjes die elkaar gevonden hebben en gezamenlijk het pad bewandelen. Een gezellig gesprek volgt, inclusief een foto. Dat roept thuis de nodige reacties op: hoe kom je aan die drie dames? Mijn antwoord: het hadden er ook vijf of zes kunnen zijn, maar die waren er niet. We zijn ze de dagen erna nog diverse keren tegengekomen.
Het boekje meldt dat er een route-afwijking genomen kan worden langs de Monte Adone, maar dat zegt ons niet zoveel, dus we vervolgen onze weg. De Monte Adone is genoemd naar de god Adonis, omdat volgens een legende de schoonheid van deze god net zo overweldigend was als de beklimming van de berg. Dat hebben we geweten! Hij is 654 hoog en alleen te bereiken door een smal, steil, slingerend pad, gevaarlijk dicht langs een afgrond. De van zand en steen gemaakte trappen die er zijn aangebracht, kennen een hogere opstap dan gebruikelijk en zijn dus boven je macht, zeker met een rugzak van 9 kilo. Al snel begin je hevig te hijgen en te transpireren en in mijn geval krijg ik last van zwabbervoeten, als gevolg van mijn polyneuropathie. Ik moet diverse keren stoppen en me vasthouden aan bomen en struiken. Het is gewoon een gevaarlijk pad. Hoe moet het wel niet zijn als het hier regent? Uiteindelijk komen we met heel veel moeite boven aan en genieten we van het mooie uitzicht. Op de top staat een kruis als teken van het hoogste punt. Er ligt ook een boek waar je je naam kunt in zetten. Jan heeft nog puf, dus die doet dat voor ons.
Daarna vindt de afdaling plaats, opnieuw langs een steil, slingerend pad. Als we op een verharde weg uitkomen, zijn we niet ver af van het dorpje Brento. Het wandelboekje belooft ons heerlijke verse pasta in restaurant Vecchia Trattoria Monte Adone, alleen … het is gesloten vanwege vakantie. We gaan op het terras zitten en eten daar onze zelf meegenomen broodjes en krentenbollen. Bij een waterkraan kunnen we onze flesjes vullen.
We vervolgen onze weg, maar nu over asfalt en onderlangs de Adone. Na een tijdje verlaten we de weg en nemen we een keienweg door een bos. Ook niet lekker wandelen. En klimmen natuurlijk weer! Dit pad komt weer op een geasfalteerde weg uit die ons uiteindelijk naar de plaats Monzuna moet leiden. Maar alle rampen komen samen op een dag, dus ook nu. We nemen een verkeerde afslag met rood-witte bordjes en belanden op een smal pad heuvelafwaarts. Na een tijdje besluiten we terug te gaan en de geasfalteerde weg weer op te zoeken die we nu niet meer verlaten. In het plaatsje Selve zoeken we een terrasje op en laven ons ieder aan twee blikken cola.
</Daarna vindt de laatste etappe plaats. Het is 18.30 uur als we, opnieuw na een klim, onze overnachtingsplaats Monzuna bereiken. Het begint te schemeren en we zijn gesloopt. We hebben vandaag in 9-10 uur 23 km gewandeld, 1350 meter geklommen en 850 meter gedaald. Er zijn dagen waar we minder gedaan hebben. Gelukkig is de eigenaar van de BenB heel aardig en behulpzaam. Hij bezit ook een restaurant. We drinken eerst een biertje, gaan daarna naar onze kamer, douchen en slapen een beetje, Vervolgens genieten we van een lekkere maaltijd met karafjes witte en rode wijn. Buiten is de temperatuur nog aangenaam. Jan wil de eigenaar nog leren hoe je ‘Houdoe’ uitspreekt, maar dat blijkt voor deze Italiaan net iets te moeilijk. Tijd om naar bed te gaan en te recupereren. Oef, het was me het dagje wel!
Vandaag gewandeld: 23 km
totaal: 1570 km
Woensdag 8 september: Monzuno – Madonna dei Fornelli
We hebben alle drie slecht geslapen vannacht: onze lichamen waren onrustig en onze benen nog aan de wandel na de zware etappe van gisteren. Het was een van de zwaarste, zo niet de zwaarste etappe van de afgelopen 15 jaar. We ontbijten in een barretje schuin tegenover de overnachtingsplaats. Vandaag staat een relatief korte wandeling op het programma, maar opnieuw met veel klimwerk. Dat laatste merken we onmiddellijk als we het pad weer oppakken: klimmen, klimmen, klimmen. We ontmoeten weer veel wandelaars, zo ook mensen uit Toscane in de streek tussen Siena en Montalcino. Ze zijn verrast als ik hen vertel over Oris Origo en La Foce.
Opnieuw zijn er mooie, smalle, kronkelige bospaadjes. We komen langs het terrein van Il rifugio Viandante waar allerlei kunstwerken staan in het museumpark van Museo Parco d’Arte. Ondertussen komen we steeds hetzelfde Duitse meisje uit Berlijn tegen, Julia, die met eenvoudige gymschoenen deze wandeling doet. Zij heeft aansluiting gevonden bij twee Italiaanse jongens die de Via degli Dei lopen. Onder de kastanjebomen vindt de eerste pauze plaats, daarna klimmen we verder tot naar boven op de heuvel van de Monte Venere (Venus!) waar een grote televisietoren staat.
Het vervolgpad bestaat uit harde leemlagen afgewisseld met keien. Soms loopt het pad naar boven, soms naar beneden. Het pad over de heuvelrug levert prachtige vergezichten op. Bij agriturismo Le Croci rusten we even uit. Er is niemand. Toch gaan we maar even zitten en liggen, want veel banken en stoelen vind je onderweg niet. Het laatste deel van de tocht leidt ons naar Madonna dei Fornelli. Langs dit pad staan veel windmolens die je van heinde en verre kunt zien. De laatste kilometers volgen we een open zandpad dat slingerend naar beneden loopt. We komen Julia en de twee Italiaanse jongens weer tegen. Zij heeft last van haar voeten gekregen. Bertine helpt haar met een pijnverlichtend zalfje.
Als de zandweg overgaat in een geasfalteerde weg, is Madonna dei Fornelli te zien, het einddoel van vandaag. Bij de kerk, midden in het centrum, staat ook onze BenB. Maar eerst gaan we in het restaurant daar tegenover een lekkere pasta eten. Vandaag hebben we niet meer dan 11 km gewandeld, maar na de tocht van gisteren hebben we last van verzuurde benen. Daarom is het beter de rest van de dag rustig aan te doen. We lopen naar onze BenB: dai Romani, bestierd door Elisa. Eigenlijk is het meer een soort jeugdherberg. Onze kamer en natte cel zijn niet geweldig, maar de sfeer is relaxed en de ontvangst hartelijk. Elisa doet vrijwel alles in haar eentje: het beheer van de BenB, met gasten praten, zelf koken en dat alles voor een groep van ongeveer 35 mensen, waarvan er 20 in huis zitten en de rest in tentjes buiten in de tuin. Wij gaan ook in de tuin zitten, lekker lezen op een schommelbank, met een biertje erbij.
Om 19 uur is het tijd voor de avondmaaltijd. We zitten midden in een ruimte tussen allemaal Italianen. Aan de ene kant is een lange tafel waar een verjaardag gevierd wordt met de familie, aan de andere kant zit een iets kleinere groep. Elisa vraagt even om aandacht, slechts ‘due minuti’, nou dan weet je het wel bij Italianen, dat gaat langer duren. Zij legt uit wat wij te eten krijgen. Het zijn allemaal producten uit de streek, op de grens van Emilia Romagna en Toscane. Zo krijgen we kastanjes, worstjes, graan- en eiergerechten mét een verhaal. Ik vind dat ze dat op een heel knappe manier vertelt, in combinatie met de streekgeschiedenis en de vroegere aanwezigheid van de Romeinen hier (vandaar: BenB dai Romani!). We krijgen applaus van de aanwezigen als zij vertelt dat wij helemaal uit Nederland komen. Aan ons tafeltje vraagt ze wat we ervan gevonden hebben en we maken een leuke foto samen. Na het eten slenteren we nog even door het dorp, nemen een kijkje in de kerk (waar een pastoor vergeefs enkele aspirant misdienaars de mis probeert te lezen) en eindigen we op een terrasje met een glas wijn. Daarna gaan we op tijd naar bed, want morgen wordt weer een lange klimdag!
Vandaag gewandeld: 11 km
Totaal: 1581 km
Donderdag 9 september: Madonna dei Fornelli – Passo della Futa
Het ontbijt staat klaar tussen 7 en 8 uur, dus staan we vroeg op. Ik heb lekker geslapen. Volgens de anderen heb ik flink gesnurkt, maar daar heb ik niets van gemerkt. Het ontbijt stelt niet veel voor, maar de prijs voor de overnachting en het warme eten is er dan ook naar. Zo goedkoop is het tijdens de wandeling vrijwel niet geweest. We maken een afscheidsfoto samen met Elisa en lopen vervolgens voor de kerk langs het dorp uit.
En wat staat ons te wachten? Jawel, een klim van gelijk 400 meter. Gelukkig gaat ons dat nu beter af dan de vorige dagen. Onderweg komen we veel wandelaars tegen. En Romeinen, want er is een strada Romana met restanten en overblijfselen uit de Romeinse tijd, zoals de oude Romeinse weg Via Flaminia Militare, de oude legerweg van de Romeinen. Op de Pian di Balestra (de vlakte van de kruisboog) is een beslissend gevecht geweest tussen de Liguriërs en het leger van consul Flavius (187 v. Chr.). Het schijnt beschreven te zijn door Livius in de Geschiedenis van Rome, boek 38. Dit alles weet ons een aardige man, Marco Gollini, te vertellen die we onderweg tegenkomen. Hij woont hier het grootste deel van het jaar en kent de Via Flaminia Militare op zijn duimpje. Van hem krijg ik een flyer met informatie hierover en zijn mailadres. Niet lang daarna hebben we de eerste pauze. Er staan een bankje met tafeltje en een watertappunt naast elkaar. Van hieruit zien we de andere wandelaars voorbij komen, aan de overkant gadegeslagen door Sneeuwwitje en de zeven dwergen.
We zien inderdaad op verschillende plaatsen restanten van de oude Romeinse weg opduiken. Een soort grenspaal geeft aan dat we nu precies op de grens zitten van Emilia Romagna en Toscane. We lopen over de top van de Monte Bassione (1160 m. hoog). Bovenlangs heb je een prachtig uitzicht over de weide omgeving. Op een open plek is de Piana degli Ossi (plateau van de botten) te zien, zo genoemd omdat er veel stukjes klei zijn gevonden in de vorm van botten. We lopen een meertje voorbij en moeten daarna weer flink klimmen, nu naar Monte Luario, genoemd naar de Romeinse godin Lua. Het hoogste punt bevindt zich op 1202 meter, bij de Monte Poggiaccio, maar waar dat precies is, komen we niet te weten. Dit punt is tevens de helft van de Via degli Dei, de wandelroute van Bologna naar Florence.
Na een lange, rotsige afdaling komen we uit bij het Cimetero di Guerra Tedesco (Duitse oorlogsbegraafplaats). Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep hier de Gothische verdedigingslinie. Het enorme kerkhof is pas in de jaren ’60 van de vorige eeuw aangelegd, eerder mocht niet (waarschijnlijk uit rancune van de Italianen wat hen is aangedaan). Er zijn meer dan 30.000 soldaten hier begraven, het grootste kerkhof in Italië voor Duitse soldaten. Het is werkelijk imposant en architectonisch op een speciale manier vormgegeven. De graven liggen rondom een spits toelopend monument dat op het hoogste punt van het kerkhof ligt. Pal naast het kerkhof ligt, ietwat lager gelegen, het eindpunt van vandaag: Camping della Futa. Daar hebben we voor een nacht een stacaravan gehuurd. De camping heeft ook een zwembad, maar het water is wel erg koud, brrr … Na de douche, de was en het dutje gaan we om 19.30 uur naar het kleine restaurant dat bij de camping hoort. We nemen naast een tonijnsalade en een pizza, twee flessen wijn en twee flessen water, om het vochtverlies weer aan te vullen. We hebben ook nog even contact met de ober Andrea, een student geschiedenis in Florence, die hier wat bijverdient om zijn studie te betalen. Daarna liggen we op tijd weer in bed, klaar voor de dag van morgen.
Vandaag gewandeld: 18 km
Totaal: 1599 km.
Vrijdag 10 september: Passo della Futa – San Piero a Sieve
Vandaag willen we gezien de lengte van de etappe op tijd vertrekken dus staan we om 7 uur al naast ons bed. Opnieuw is het een stralende dag, maar omdat we zo hoog zitten, is de temperatuur wat lager. De broodjes staan al klaar bij de receptie. We wandelen terug richting het Duitse kerkhof en pakken daar het pad weer op. En jawel hoor, de dag begint weer met een fikse klim, nu naar de Monte Gazarro. Wijzer geworden door de ervaring van de Monte Adone, slaan we het boekje er nog eens op na. Er blijkt een ‘bypass’ voor mountainbikers te zijn die onderlangs de top gaat. Maar goed ook, want in het boekje staat dat de weg naar de top slecht begaanbaar is en dat je gebruik moet maken van staalkabels … Oef!! Het betekent wel enkele extra kilometers, maar daar zijn we inmiddels aan gewend. Na een klein uur wandelen, komen we aan bij de Passo dell’Osteria Bruciate, op 927 meter hoogte. De naam doet vermoeden dat het om een uitspanning gaat waar je even kunt zitten. Niets is minder waar. Ooit was het een restaurant waar je kon uitrusten, maar volgens de legende werden de gasten hier om het leven gebracht en verwerkt in ‘lokale gerechten’. Hier stikt hier van de wandelaars, dus aan eten geen gebrek. Een grote driehoekige steen herinnert nog aan dit verhaal.
Het pad dat volgt, loopt steil naar boven én naar beneden. Je moet goed uitkijken waar je je voeten neerzet. Eén misstap en je verzwikt je enkels of erger. We hebben het er voor over om een kleine omweg te maken, omdat die ons brengt naar het dorpje Sant’Agata waar een terrasje schijnt te zijn. Na een tijdje zien we een blauw bordje met de naam van een agriturismo er op en daaronder Sant’Agata. Daarvoor moeten we wel eerst over een hek klimmen, door een weiland lopen en langs enkele woeste passages. Als we de agriturismo vinden, horen we twee honden blaffen. Nu komt mijn hondenfluitje te pas. Het werkt, maar van bewoners is geen spoor. We besluiten even bij te komen en uit te rusten. Ik vind in een nieuw bijgebouw voor gasten een keuken en toiletten. We vullen onze waterflesjes en lopen vervolgens terug om daarna het oude pad weer op te pakken. Langzaam maar zeker komen we weer in de bewoonde wereld en doemt Sant’Agata op. We lopen nu in het bekende golvende Toscaanse landschap met links en rechts cipressen. Sant’Agata is een leuk, klein plaatsje met een mooie oude kerk. Op de zijkant lijkt het wel alsof er een schaakbord is afgebeeld. Naast de kerk is een bar-café met terrasje. Daar vinden we allemaal wandelaars die we onderweg zijn tegengekomen. De een zit te eten, de ander te drinken en een derde uitgeput over een tafeltje te hangen. Ook Sandy Tsang, een 38-jarige Amerikaanse arts uit Oackland, zit lekker te eten. Zij heeft het huwelijk van een vriendin bijgewoond in Bologna, hoorde van deze wandelroute en ging daarna in haar eentje de Via degli Dei wandelen. Wij klokken ondertussen twee liter Coca-Cola naar binnen, een heerlijke dorstlesser! Er loopt een man rond met een T-shirt waarop The Beatles zijn afgebeeld. Ik knoop een gesprekje met hem aan en tot mijn verrassing zegt hij dat om de hoek hij een klein popmuziek museumpje heeft. We lopen met hem mee en kijken onze ogen uit! Sant’Agata heeft de jaren zestig en zeventig ontdekt! Zelfs Van Morrison zie ik een paar keer verschijnen.
We vervolgen onze tocht naar wat het laatste deel van de wandeling van vandaag moet zijn: San Piero a Sieve. Als we na het asfalt een zanderig zijpad nemen, zitten we weer op de officiële route. Links en rechts zijn mooie vergezichten en ontvouwt zich het typische Toscaanse landschap. Gedurende 7-8 km. lopen we op een brede, vlakke weg, zonder te klimmen of te dalen. Een verademing, maar ook wel een beetje saai. Het is ook nooit goed. Als we bij het gemeentebordje van San Piero a Sieve aankomen, moet ik de eigenaresse van onze BenB La Terrazza San Piero bellen. Die geeft mij instructies over de sleutels van het appartement. Zelf komt ze iets later heeft ze gezegd. We lopen het dorp helemaal door en vinden waar we moeten zijn. We hebben een heel groot terras tot onze beschikking, waar we lekker kunnen zitten en waar de was gedroogd kan worden. We krijgen gezelschap van een vader met zijn puberzoon die we onderweg al diverse keren zijn tegengekomen. Onder het genot van bier en water praten we wat bij en maken we enkele foto’s samen. De eigenaresse, Rita Poli, is werkzaam bij Palazzo Vecchio in Florence. Als zij hoort dat ik historicus ben, zegt ze dat de Britse historicus Hugh Thomas (1931-2017) persoonlijk gekend heeft. Hij is schrijver van diverse standaardwerken, waaronder een boek over de Spaanse Burgeroorlog. Hij kwam in de zomer altijd op een buitenverblijf vlakbij San Piero a Sieve.
Rond 20 uur gaan we lekker uit eten in een restaurant buiten aan de straatkant. Daar ontmoeten we Sandy weer die we uitnodigen bij ons aan te schuiven. We hebben een uitgebreid gesprek over de gezondheidszorg in Nederland en de Verenigde Staten. Aan het eind van de uitgebreide maaltijd en de nodige wijn, krijgen we van de restauranteigenaar nog een grappa ingeschonken. Dat leidt na alle discussies die avond tot de hilarische zin: “We are craming nonsens out now”. Kortom, het was een gezellige avond en een waardige afsluiting van een lange wandeldag.
